- Streekondernemerschap: van wortel naar vrucht
- Fluisterend varen door de Biesbosch
- Ondertekening gebiedscontract en intentieverklaring
- Regionaal beeldverhaal De Langstraat: trots op schoen- en leerindustrie
- Column Piet Schriek, voorzitter gebiedscommissie Wijde Biesbosch; Onzekerheid biedt kansen
- Kansen langs de waterlinie
- Vermarktingstudie Zuiderwaterlinie: cultuurhistorie komt tot leven
- Het Liniepad is komend najaar klaar
- Jaarverslag Wijde Biesbosch 2010: volop plattelandsontwikkeling
- Landschapspark Oosterhout-Breda: niet meer praten, maar echt aan de slag
- Er op uit rond Fort Altena
- Écht Brabants Buiten in de schappen
Streekondernemerschap: van wortel naar vrucht
Het Brabantse buitengebied is volop in ontwikkeling. Ondernemers met wortels op het platteland plukken daar de vruchten van. Hun boerderij wordt een Bed &
Breakfast of hun varkensstal een streekproductenwinkel. Maar hoe pak je zoiets aan? Streekmanager Peter Princen van West TOP ondersteunt ondernemers in het buitengebied. Zoals Adri en Conny Verhoeven van paardenmelkerij De Bonte Hoeve in Sprang-Capelle.
“Ooit begon ik als veehouder en daarnaast was ik in dienst bij een loonwerker. Ons bedrijf stond midden in de ecologische hoofdstructuur. Als agrariër kun je dan kiezen: verhuizen, tegenstribbelen of veranderen. Geboren en getogen in Sprang-Capelle, wilde ik hier niet weg, zegt Adri Verhoeven. “Zeven jaar geleden startten we met onze paardenmelkerij. Het drinken van paardenmelk is zuiverend en versterkt het immuunsysteem van bijvoorbeeld eczeempatiënten. Anderhalf jaar terug deed ik de melkkoeien eruit en inmiddels kunnen we rondkomen van onze paardenmelk. Ons enthousiasme voor de streek, onze dieren en onze producten brengen we graag over op onze bezoekers”.
Gloednieuwe ontvangstruimte
Adri en Conny Verhoeven laten hun bedrijf aansluiten op het karakteristieke slagenland in De Langstraat. Daarbij werken ze goed samen met Staatsbosbeheer, ANV Slagenland en IVN De Waerdman. Met steun vanuit het LEADER-budget openen ze op 4 juni een gloednieuwe ontvangstruimte bij hun boerderij. Adri Verhoeven: “Bezoekers aan de omliggende natuurgebieden kunnen bij ons hun auto parkeren en een kop koffie drinken. Wij bieden wandelkaarten aan en geven uitleg over ons bedrijf.” Zo ontstaat een winwinsituatie tussen bedrijf en omgeving.
Vergroten en uitbreiden
Streekmanager Peter Princen zette De Bonte Hoeve op het spoor van de LEADER-aanvraag, samen met gebiedsmakelaar Han Clement. Peter Princen van West TOP: “Wij ondersteunen streekondernemers bij het opzetten van een bedrijf. We adviseren hen, met ervaren coaches, over het uitbreiden van hun bedrijfsactiviteiten en het vergroten van hun netwerk.” De adviezen gaan vaak over ruimtelijke ordening, een businessplan of een subsidieaanvraag. Ook zet West TOP studenten in. “Bij De Bonte Hoeve doen groepen studenten van de HAS en de Universiteit van Tilburg onderzoek naar de marktkansen”, licht Peter Princen toe. Van boerenbedrijf tot business opportunities, streekondernemers dragen steeds sterker bij aan de modernisering van het platteland.
Fluisterend varen door de Biesbosch
Op een comfortabele boot door de Biesbosch, met alleen het geluid van vogels en klotsend water. Dat kan sinds kort vanuit Geertruidenberg. Als het aan de gemeente en ondernemers ligt, neemt natuurvriendelijke waterrecreatie in de Biesbosch een hoge vlucht. Bart Heijne van Bootje Gezond bouwde vijf elektrische boten in eigen beheer: “Voor dit jaar verwachten we een omzetverdubbeling.”
Ondernemer Bart Heijne groeide op in de Biesbosch: “Ik ken elk kreekje en zandbankje. Mijn vader was botenbouwer en mijn opa eigenaar van jachtwerf De Veste.” De vaders en zonen bouwden samen dongemondkruisers aan de haven van Geertruidenberg. Toen Heijne het plan kreeg om eigen boten te ontwikkelen, hoefde hij dan ook niet ver te zoeken.
Samen met Erik Peters begon hij als grap met ondernemen. “Tijdens een autorit verzonnen Erik en ik een compleet verzorgd dagje uit in de Biesbosch.” Dat was het begin van Water Events Geertruidenberg. Al snel meldden zich de eerste klanten. “Toen zijn we het serieus gaan aanpakken”, zegt Bart Heijne. Ze bouwden een professionele website en zochten partners voor botenhuur en catering.
LEADER-subsidie
Drie jaar later is de omzet flink gegroeid. Eind juni van dit jaar bereikt Water Events waarschijnlijk al het omzetniveau van 2010. Het overleg met partners is tegenwoordig daarom nog intensiever. “De gemeente Geertruidenberg heeft ons flink geholpen met een aanlegsteiger middenin het centrum. We werken ook goed samen met Staatsbosbeheer bij het ontwikkelen van natuurvriendelijke recreatie. Elektrisch varen onder ons label ‘Bootje Gezond’ past daar natuurlijk prima in.” Bij de ontwikkeling van de elektromotoren ontving Water Events subsidie uit het Europese LEADER-programma. “Peter Princen van REWIN gaf ons de tip en adviseerde ons bij de aanvraag”, vervolgt Bart Heijne. In april gingen de vijf zelfgebouwde fluisterboten te water. Heijne: “Recreanten betalen wel wat meer, maar krijgen daarvoor een luxe boot, waarmee ze zonder schipper kunnen varen. Je krijgt er rust en echte natuurbeleving voor terug.”
Ondertekening gebiedscontract en intentieverklaring
Een fraaier landschap door de inzet van bedrijven en particulieren. Dat is de intentie in de Wijde Biesbosch. Hoe? Boeren en grondeigenaren planten bomen, leggen bloemrijke akkerranden aan of onderhouden een oude rij knotwilgen. De gemeenten Loon op Zand, Dongen, Waalwijk, Oosterhout en provincie tekenden op 31 maart een gebiedscontract. Hiermee komt de komende vier jaar € 350.000 beschikbaar voor een aantrekkelijker landschap. Agrariërs en andere grondeigenaren krijgen een vergoeding voor natuuraanleg en -onderhoud, of bijvoorbeeld voor een wandelpad op hun land. Daar wordt de streek beter én mooier van.
Regionaal beeldverhaal De Langstraat: trots op schoen- en leerindustrie
Bewoners weer trots maken op de schoen- en lederindustrie en het gebied aantrekkelijker maken voor toeristen. Dat is het doel van het regionaal beeldverhaal De Langstraat. Vrijetijdshuis Brabant werkt momenteel samen met overheden, ondernemers en onderwijs om de schoen- en lederindustrie weer zichtbaar te maken in stad en platteland. In een volgende nieuwsbrief komen we hier uitgebreid op terug.Onzekerheid biedt kansen
“Als Gebiedscommissie zien we de tijden anders worden. We hebben een nieuw College van Gedeputeerde Staten en staan aan de vooravond van grote veranderingen. Het is een onzekere periode, waarin nog weinig duidelijk is. Er is een sterke roep om eigen verantwoordelijkheid: meer realiseren met minder publiek geld.”
“In de Wijde Biesbosch weten we één ding wel zeker: samenwerking loont voor het landelijk gebied. Dat schreven we ook in ons jaarverslag: we boeken gezamenlijk nog steeds goede resultaten om het platteland mooi en leefbaar te houden. Ook in 2010 zagen we een groei in het aantal samenwerkingsprojecten op het gebied van natuur, landbouw, cultuurhistorie, water, toerisme en leefbaarheid. We zoeken met onze partners altijd naar mogelijkheden om goede en kansrijke ideeën te realiseren. Ook met minder of zelfs zonder overheidsgeld.”
“In maart kwam onze commissie bij elkaar. We bespraken een aantal mijlpalen, zoals de start van het Liniepad en de ‘branding’ van streekproducten door de Stichting Streekontwikkeling Biesbosch. Een positief geluid vonden we de ondertekening van de Verklaring van Altena, door alle betrokken maatschappelijke partijen, overheden en het bedrijfsleven. In ons gebied komen voldoende inspirerende ideeën naar boven. Er liggen kansen genoeg op het gebied van streekondernemerschap. In deze nieuwsbrief komt streekmanager Peter Princen daarover aan het woord. Met toerisme en recreatie boren ondernemers in de Wijde Biesbosch een groeimarkt aan.”
“In samenwerking met onze partners komen we tot mooie resultaten. Er liggen bovendien nog veel kansrijke ideeën te wachten. Elke investering in het buitengebied komt de Brabantse economie en leefbaarheid ten goede. We hopen dat het nieuwe College van Gedeputeerde Staten op deze manier blijft denken.”
Piet Schriek, voorzitter Gebiedscommissie
Kansen langs de waterlinie
De Wijde Biesbosch herbergt enkele verdedigingswerken van grote historische waarde. Deze zijn onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Er liggen volop kansen om de forten beter zichtbaar en bereikbaar te maken. Projectdirecteur Arnold van Vuuren: “Ruimte en middelen krijg je met goede, samenhangende plannen.”
De Nieuwe Hollandse Waterlinie was een verdedigingslinie tussen de Biesbosch en Muiden die dienst deed van 1815 tot 1940. Tegenwoordig is het een prachtig gebied voor natuur en cultuurhistorie. Arnold van Vuuren is directeur van het Projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie: “Ons nationaal project bestaat dit jaar 10 jaar. Dat hebben we gemarkeerd met een ‘inspiratiedag’ in het zuidelijke deel van de linie. De rijksinvesteringen in het zuidelijke deel van de linie zijn tot nu toe het dunst gebleven. In de andere provincies zijn de investeringen van rijksmiddelen steeds gekoppeld aan grote ruimtelijke projecten.”
Voorbeelden
Hij adviseert Brabant om in te zetten op de ontwikkeling van de A27: “Gebruik de komende tijd om goede en samenhangende plannen te maken, waarmee je ook inzet op rijkscofinanciering.” De inspiratiedag leverde meer ideeën op. Van Vuuren: “Een vervoersplan bij Fort Altena: auto parkeren en te voet of met de fiets verder. De forten kun je beter zichtbaar maken in het landschap. En de verhuizing van het buitendijks bedrijventerrein in Woudrichem biedt gelegenheid om het cultuurhistorische rivierenlandschap te herstellen.”
Vermarktingstudie Zuiderwaterlinie: cultuurhistorie komt tot leven
Waterlinies zijn belangrijk Brabants cultuurhistorisch erfgoed. Ze tekenen letterlijk de lijnen van vroegere expansiedrift en godsdiensttwisten. Dat geldt ook voor de Zuiderwaterlinie: het Brabantse gedeelte van de Zuider Frontier of Noord-Brabantse Linie, die liep van Sluis tot Grave. De linie bestaat uit wallen, militaire gebouwen en vlakten die onder water gezet werden.
De Zuiderwaterlinie biedt kansen voor recreatie en toerisme. Daarom werkte de Provincie mee aan een zogenaamde ‘vermarktingstudie’. Deze dient als handvat voor concrete plannen, waarin de cultuurhistorie tot leven komt. Denk aan kano- en fietsroutes, maar ook aan een langer verblijf waarin de geschiedenis van het gebied uitgebreid aan bod komt. Om het gebied te vermarkten, moeten gebieden worden verknoopt tot een cultuurhistorische hoofdstructuur.
Om dat voor elkaar te krijgen, is samenwerking nodig. Gemeenten, provincie en ondernemers zullen samen een belangrijke rol moeten nemen in het commercieel ontwikkelen van de Zuiderwaterlinie.
Het Liniepad is komend najaar klaar
Dit najaar kan iedereen op de fiets of te voet de forten, molens en landgoederen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie bekijken. Dan is namelijk het Liniepad klaar. Vrijdag 21 januari werd bij de Uppelse molen het startsein voor de aanleg van het pad gegeven.
Midden in het weiland, tussen de ganzen werd de uitvoeringsovereenkomst ondertekend. “Je kunt hier met eigen ogen zien hoe landschap, natuur en cultuurhistorie tot leven komen”, aldus de Brabantse gedeputeerde Brigite van Haaften. “Het is goed dat deze mooie plek straks beter bereikbaar wordt voor wandelaars en fietsers.”
Verdedigingslinie
De vaak spannende verhalen over het Liniepad staan straks niet alleen op informatieborden langs de tien kilometer lange route. Ook via de mobiele telefoon is van alles opvraagbaar. Sommige bunkers worden ingericht als schuilplek voor vleermuizen of als vogelobservatiehut. Andere bunkers worden omgebouwd tot slaapplaatsen voor wandelaars.
Lange Wandelroute
Het Liniepad houdt niet op bj de provinciegrens. Het wordt onderdeel van een 145 kilometer lange wandelroute langs de hele linie. Het pad begint in Werkendam bij de Papsluis en Fort Bakkerskil. De route loopt verder langs Fort Altena, de Uppelse en Zandwijkse molens en het nieuwe Landgoed Kraaiveld, naar de vesting Woudrichem.
Jaarverslag Wijde Biesbosch 2010: volop plattelandsontwikkeling
Het Liniepad, het groeiend aantal streekproducten en succesvolle kavelruil. Ook in 2010 was het platteland in Wijde Biesbosch volop in beweging. Ondanks negatieve berichten over megastallen en bezuinigingen, zijn er goede resultaten geboekt op het gebied van landbouw, recreatie, natuur en cultuurhistorie. Dat blijkt uit het jaarverslag van de Gebiedscommissie Wijde Biesbosch.
Het Liniepad is een van de projecten die in 2010 voortvarend is aangepakt. Door een goede samenwerking tussen gemeenten, waterschap, Brabants Landschap en een particulier loopt er straks een mooie fiets- en wandelpad langs de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Zelfs logeren in een van de forten is mogelijk. In Fort Bakkerskil in Nieuwendijk komt een Bed & Breakfast. Wandelaars kunnen straks weer over landgoed Kraaiveld lopen. Dit landgoed, dat lang niet openbaar toegankelijk was, wordt momenteel in oude glorie hersteld. De streekproducten van de Wijde Biesbosch trekken bovendien een steeds groter publiek. De producten hebben inmiddels zelfs een eigen merknaam.
Versnippering tegengaan
Ook op het gebied van kavelruil zijn klinkende resultaten behaald. Kavels van agrarische bedrijven liggen soms erg versnipperd. Ruilen is dan een goede oplossing. Hierdoor krijgen boeren grotere aaneengesloten percelen die bovendien vaak dichter bij huis liggen. Niet alleen komt er daardoor meer grond vrij voor natuur, er is ook minder landbouwverkeer op de weg.
In het Land van Heusden en Altena, Drimmelen en in en om Heusden zijn daarom vrijwillige kavelruilprojecten opgezet.
Leefbaarheid vergroten
Tenslotte is de afgelopen jaren hard gewerkt aan de leefbaarheid van de kleine kernen. De resultaten van Integrale Dorpsontwikkelingsplannen worden langzaam zichtbaar. Onder meer in de kleine kernen van de gemeente Aalburg zijn volop ontwikkelingen. Zo willen Genderen en Meeuwen de dorpshuizen moderniseren.
In Eethen zorgden de uitbreidingsplannen van voetbalvereniging GDC voor plannen voor een brede school en woningbouw. Ook de komende jaren staat er nog veel op stapel. Projecten op het gebied van toerisme en recreatie zullen hierin een belangrijke plek innemen. Het past ook prima bij de ambitie die het provinciaal bestuur heeft vastgelegd in de Agenda van Brabant.
Landschapspark Oosterhout-Breda: niet meer praten, maar echt aan de slag
Al 20 jaar wordt er gepraat en er verschenen vele rapporten; Landschapspark Oosterhout-Breda spreekt zeer tot de verbeelding. In 2008 besloten de betrokken partijen om door te pakken. De gemeenten Oosterhout en Breda, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, Provincie, Waterschap en Rijkswaterstaat kwamen gezamenlijk tot een landschapsvisie. Het buitengebied tussen de beide steden wordt in vijftien jaar tijd een duurzaam landschapspark. Alle deelnemers zegden geld toe en de provincie vulde dit aan met 1,35 miljoen euro investeringssubsidie. De totale investering van alle partners is bijna 5 miljoen euro.
Jan Peters, wethouder in Oosterhout: “We hebben hard gewerkt aan een uitvoeringsprogramma. De provinciale bijdrage is een belangrijke mijlpaal in de realisatie. Als gemeente zijn we blij dat we aan de slag kunnen. De projecten uit onze landschapsvisie maken het landschapspark toegankelijk voor alle inwoners en toeristen van Oosterhout en Breda.”
Parkeerplaatsen en stuifduinen
Het eerste project is parkeerplaats Hannebroeck bij de Hoevestraat in Oosterhout. “Op drukke dagen komen er honderden auto’s naar de bossen. Recreanten zetten hun wagens in de bermen of op de verouderde parkeerplaats aan de Ketenbaan, waar elke vorm van sociaal toezicht ontbreekt. Niet zelden staan er auto’s op de inritten van huizen”, zegt gebiedsontwikkelaar Jan Janse van Staatsbosbeheer. Dat moet anders. De plaatselijke ondernemers van Pannekoeckenhuys en camping De Hannebroeck dachten ook mee. Nog voor de zomer komt er een nieuwe parkeerplaats, gekoppeld aan het pannenkoekenrestaurant. Jan Janse: “Met directe toegang tot het speelbos en een lange mountainbikeroute; leuk voor gezinnen en voor fanatieke fietsers.”
De komende jaren gebeurt er nog veel meer. De Vrachelse heide en Boswachterij Dorst worden met elkaar verbonden en het landschap in Groene Poort Seters en Hoeveneind wordt verbeterd. Jan Janse: “We herstellen ook de typerende zandverstuivingen. Voor recreanten zijn de hoogteverschillen en stuifduinen straks een extra reden om naar dit mooie gebied te komen.”
Op 9 juni brengt de Gebiedscommissie Wijde Biesbosch een bezoek aan de Hannebroeck en omgeving.
Er op uit rond Fort Altena
Het Altena Biesbosch weekend op 16 en 17 april krijgt dit jaar het thema ‘Er op uit’. De bezoekers van het jaarlijkse evenement trekken de regio in met paardentram, kano, bus en treintje. De tochten vertrekken vanaf Fort Altena in Werkendam.
Anders dan andere jaren is er geen toeristische markt bij het fort zelf. Fort Altena is momenteel in restauratie. Bij het fort staan verschillende vervoersmiddelen klaar. Bezoekers kunnen met de paardentram naar Woudrichem, wandelen in het Pompveld, fietsen naar de boer, met een treintje naar de Groesplaat, kanoën over de Alm en op busexcursie naar de Noordwaard. Geïnteresseerden zijn van harte welkom en alle excursies zijn gratis. Een compleet overzicht van de vertrektijden van de excursies, routes en deelnemende bedrijven staat op www.fortaltena.nl.
Écht Brabants Buiten in de schappen
Streekproducten uit de Wijde Biesbosch krijgen een eigen merk: écht Brabants Buiten. Eind april gaat de verkoop onder dit merk van start. Het merk wil niet alleen het eten uit de streek promoten, maar ook de naamsbekendheid van het gebied vergroten. Hiervoor is een speciale groothandel opgericht.
Slagkracht
Frank Maas van bureau Cragt uit Boxtel is een van de bedenkers van écht Brabants Buiten. “We beginnen in de Wijde Biesbosch en Het Groene Woud”, legt hij uit. “Uiteindelijk willen we het merk over heel de provincie uitrollen. Ook groente- en fruitteler Johan Halters uit Wagenberg is blij met het eigen merk: “In de regio zijn al veel streekproducten te koop, maar door samen te werken, kunnen we de slagkracht vergroten.”
Meer dan eten
Écht Brabants Buiten draait niet alleen om eten. Op de etiketten staat informatie over toeristische trekpleisters in het gebied, of een tekst over de ondernemer zelf. Alleen lokale gecertificeerde ondernemers van het keurmerk ‘Natuurlijk Biesbosch’ mogen streekproducten leveren aan de groothandel.
